حسين دهلوي به سال 1306 در تهران متولد شد . پدرش كه از نوازندگان به نام موسيقي ايران بود ، وي را تحت تعليم خود قرار داد و حسين كه خود شيفته موسيقي بود از اين امر استقبال شايان نمود و بيش از يازده سال از سنش نگذشته بود كه چندين نغمات را با ويولون آموخت و از اين زمان به بعد موسيقي جزء برنامه روزانه وي گرديد . دهلوي ، بيش از هفده سال نداشت كه اداره زندگي خود و خانواده اش را به عهده گرفت و مجبور به تلاش و فعاليت گرديد ولي با توجه به اين از كسب معلومات و آموختن موسيقي غافل نماند و چون علاقه فراواني به آهنگسازي داشت ، براي فراگيري موسيقي ملي نزد استادابوالحسن صبا مي رود و در كلاس استاد به ادامه فراگيري موسيقي ايراني مي پردازد.
پس از چندي " آرموني " و "كنترپوآن " و تكنيك آهنگسازي را نزد حسين ناصحي فرا گرفته و با تمام مشكلات و گرفتاري هاي زندگي ، ضمن خدمت در وزارت دارايي ، در هنرستان عالي موسيقي ثبت نام نموده و در رشته آهنگسازي ، به ادامه تحصيل مي پردازد و پس ازچندسال تحصيل دررشته آهنگسازي ،از آنجا فارغ التحصيل مي گردد و در همين سال ها بود كه به اداره هنرهاي زيبا منتقل مي شود و سپس به رياست هنرستان موسيقي ملي منصوب مي گردد . دهلوي چون درصدد بود كه همچناهن به اندوخته هاي گوناگون خود در رشته موسيقي ادامه دهد ، لذا نزد پرفسور " توماس كريستين داويد " كه يكي از اساتيد موسيقي آكادمي وين بود و بنا به دعوت دانشگاه تهران به ايران آمد ،به فراگيري و نكات دقيق و رموز فني موسيقي و آهنگسازي پرداخت و مدت ها از محضر اين استاد برجسته اتريش بهره برد . پس از در گذشت استاد صبا ، در سال 1336 دهلوي به رهبري اركستر شماره يك هنرهاي زيباي كشور ( اركستر صبا ) منصوب گرديد كه پس از مدتي ، اين اركستر فعاليت هاي خود را گسترده تر كرد و برنامه هاي متعدد و گوناگوني را علاوه بر تلويزيوني ملي ايران در تهران و بعضي شهرستانها و مؤسسات علمي و فرهنگي و كشورهاي همجوار اجرا نمود ولي متاسفانه پس از يازده سال فعاليت پر ثمر ، به علت مشكلات مختلف ، اين اركستر منحل گرديد ولي دهلوي اركستر ديگري با شركت هنرجويان هنرستان موسيقي با نام " اركستر رودكي " تشكيل داد كه تا سال 1350 به فعاليتش ادامه داد . دهلوي از جمله مردان نادري است در موسيقي ايران كه هيچوقت زير بار خط گرفتن هاي آن چناني نرفت و هيچ شخص و عاملي نتوانست وي را مرغوب و يا تحت تاثير قرار دهد كه او تابع نظريات و سياست خاص ان روزگردانان موسيقي باشد و براي پيشبرد و پيشرفت موسيقي كشورش كوشش نكند و به همين سبب ، مدتي كه عضويت شوراي موسيقي هنرهاي زيبا را كه خودش مؤسس آن بود به عهده داشت ، وقتي اختلاف نظرهايي كه در مورد كارهاي اساسي و بنيادي هنري با مسؤلان آن زمان پيدا كرد از كنارگيري و همكاري خود را قطع كرد و اين يكي از خصائص بارز انسان هاي والاي روزگار است كه در دوران زندگاني ، جاهايي كه بايد " نه " بگويند و به ايستند " نه " بگويند و دهلوي در آن جو و زمان ،" نه " را گفت و با آنان همكاري خود را قطع كرد .
حسين دهلوي ، در مهرماه 1336 به دعوت شادروان روح الله خالقي ، رئيس وقت هنرستان موسيقي ملي ، تدريس بعضي از دروس موسيقي را در اين هنرستان به عهده گرفت و با پشتكار و ذوق و استعداد خود به خوبي از اداره كردن آن برآمد به طوري كه در شهريور سال 1341 به رياست هنرستان منصوب مي گردد و در زمان رياست چنان علاقه و كوششي براي تربيت شاگردان و پيشرفت اين واحد هنري و آموزشي ازخود نشان داد كه در مدتي كوتاه ، استعدادهايب نهفته هنرجويان هر چه بيشتر شكوفا شد و ثمره 9 سال تلاش پي گير و بي وفقه وي ، شاگرداني شد كه حتي برخي از آنان در خارج از كشور در سطح جهاني به فعاليت هاي شايان توجه و قابل قبولي رسيدند . دهلوي ، براي كسب تجربه و شناخت بيشتر از موسيقي ، چندي بعد مسافرت هايي به كشورهاي: آلمان و اتريش كه مهد و مركز موسيقي اروپا مي باشند نمود .
از آثار وي ميتوان : دوئو سنتور در " سه گاه " ، سبكبال در " شور " براي اركستر ، شور آفرين در " ابوعطا " براي اركستر ، چهار نوازي مضرابي در " اصفهان " ، كنسرتينو براي سنتور و اركستر ، فانتزي براي تار و اركستر ، سوئيت بيژن و منيژه از حكيم ابوالقاسم فردوسي شاعر نامدار ايران براي اركستر زهي ، دو نوازي سنتور در " نوا " ( سوسن دهلوي ) ، " فانتزي " براي گروه تنبك و اركستر ، " شوشتري " برلاي ويولون و اركستر ، " سرباز " براي آواز گروهي و اركستر نام برد .
دهلوي ، هنرمندي است كه هدفش خدمت به موسيقي ملي ايران و پيشبرد آن است و هميشه و در هر حال جهت هر چه بيشتر بارور ساختن نهال آن به تلاش همه جانبه خود با همه مشكلاتي كه دارد ادامه مي دهد و مي گويد :
1- بايد با " حفظ موسيقي از طريق نت نويسي و ضبط آن بر روي نوار و صفحه توسط استادان و نوازندگان ورزيده موسيقي ملي كه خوشبختانه قسمت هاس اساسي آن تاكنون انجام شده و همچنين آموزش اين موسيقي به نوازندگان جوان ، تا اين گنجينه نسل به نسل به ارث رسيده به ما ، حفظ شده و باقي بماند .
2- با خلق آثار جديد توسط آهنگسازان تحصيل كرده و صاحب صلاحيت ايراني كه بنا به احتياج زمان و نياز مردم اين سرزمين مي بايست به شيوه هاي مختلف انجام گيرد ، تا به اين ترتيب ادبيات موسيقي ماغني تر گردد . به همان گونه كه ادبيات نظم ما توسط استادان سخن و شعراي برجسته يي چون : فردوسي ، حافظ ، سعدي و صدها شاعر قديم و نوپرداز به وجود آمده و گسترش يافته است ، ادبيات موسيقي ما نيز بايد بر روي پايه هايي از نواهاي موسيقي ملي ما بنا گشته و بيش از پيش آثاري در اين زمينه خلق گردد.
3- آموزش صحيح و اصولي در سطح مدارس موسيقي از كلاس هاي چهارم و پنجم ابتدايي تا پايان دوره متوسطه .
4- آموزش موسيقي در سطح عالي و دانشگاه .
5- آموزش آزاد موسيقي در سطح شهرها براي علاقمندان از طريق صدور مجوز تاسيس كلاس هاي آزاد موسيقي .
6- آموزش موسيقي نظامي از طريق گذراندن دوره عالي اين رشته و تشكيل اركستر هاي مورد نياز در اين زمينه .
7- اختصاص برنامه هاي مستقل روزانه براي ارائه موسيقي هاي مختلف در راديو و تلويزيون با توضيح و تفسير جهت آگاهي مردم از كم و كيف اين هنر كه با دانش بيشتري به آن توجه كنند ، بدون آن كه موسيقي به عنوان يك عامل دنبال رو و زمينه.
آثار و فعالیتهای دیگر استاد :
آغاز ساخت اولين قطعات ويژه موسيقي اركسترال ايراني : سبكبال ؛ در شور
ادامه ساخت و اجراي قطعات ويژه موسيقي جديد ايراني ، توسط حسين دهلوي ً دوئو سنتور ً درسه گاه (با اجراي فرامرز پايور
و داريوش صفوت ). ً شور آفرين ً در ابوعطا براي اركستر
گفتگوي دل ً (حسين دهلوي). تفويض سرپرستي اركستر بزرگ اداره كل هنرهاي زيباي
كشور (اركستر تحت سرپرستي صبا) به حسين دهلوي وتعويض نام اركستر به ً صبا ً . انتشار ً دوئو
سنتور در سه گاه
كنسرتينو براي سنتور واركستر ، درچهار قسمت ؛اثر حسين دهلوي ، با همكاري ونوازندگي فرامرز پايور
چهار نوازي مضرابي در اصفهان
بند باز: فانتزي براي تار و اركستر ، براساس قطعه بند باز اثر علينقي وزيري
تصنيف قطعه ً سرباز ً براي آواز گروهي و اركستر ، كلام از ابراهيم صفائي
پايه گزاري اركستر ايراني تالار رودكي به رهبري وسرپرستي حسين دهلوي
اجراي صحنه اپراي ً خسرو و شيرين ً
تعطيل دوره عالي ً هنرستان عالي موسيقي ملي ً و كناره گيري حسين دهلوي انتشار ً آموزش تمبك ً ( به كوشش حسين دهلوي و جمعي ديگر)، با همكاري و راهنمايي حسين تهراني
اجراي موسيقي توصيفي ً بيژن و منيژه ً در تالار رودكي
انتشار ً سبكبال ؛ در شور، براي اركستر
اانتشار مجموعه دوم ً نغمه هاي كودك
ساخت ً سوئيت بيژن و منيژه ً براي اركستر زهي
انتشار ً شور آفرين (در ابوعطا) براي اركستر
ً انتشار ً چهار نوازي مضرابي در اصفهان
بازنشستگي حسين دهلوي از وزارت فرهنگ وهنر
به مناسبت درگذشت علينقي وزيري در 92 سالگي : برگزاري مجلس بزرگداشت او با اجراي موسيقي در تالار رودكي
(به كوشش حسين دهلوي)
انتشار ً كنسرتينو براي سنتور واركستر
انتشار فانتزي براي تار و اركستر براساس قطعه بند باز ، اثر علينقي وزيري
انتشار ً بيژن ومنيژه : سوئيت براي اركستر زهي ً
انتشار ً فانتزي براي گروه تمبك و اركستر ً اثر حسين دهلوي ، بخش گروه تمبك از حسين تهراني
انتشار ً شوشتري براي ويولون و اركستر ، براساس اثر ابوالحسن صبا ً
تجديد چاپ متن ويراسته شده ً آموزش تمبك ً به كوشش حسين دهلوي ، همكاري حسين تهراني و جمعي ديگر
انتشارسرباز: قطعه اي براي آواز گروهي واركستر
انتشار ً بيژن ومنيژه : براي اركستر سمفونيك ً
انتشار ً گفتگو با حسين دهلوي – گفتگو با علي تجويدي ً(ناصر حريري). انتشار ً گفتگوي دل : براي آواز واركستر ً
نخستين اجراء اركستر مضرابي به رهبري حسين دهلوي
انتشار ً فروغ عشق : براي آواز واركستر ً (حسين دهلوي). انتشار ً نخست گلبانگ مضرابي : براي اركستر مضرابي ً
Hossein Dehlavi was born in 1927 in Tehran and studied composition at the Tehran Conservatory of Music with Hossein Nassehi. He studied Persian music with Abolhassan Saba and, from 1957 to 1967, was the principal conductor of the Persian Fine Arts Administration Orchestra.
For ten years, Dehlavi was the director and professor at the Persian National Music Conservatory in Tehran, and Ali Rahbari was one his pupils. In 1992, with the cooperation of nearly 70 players of Persian instruments, Dehlavi established the Plectrum Orchestra.
His works include several pieces for Persian instruments and orchestra, voice and orchestra, choir and orchestra, and three operas. As his contribution to the Year of the Child (1979), he wrote an opera for children called “Mana & Mani,” which has
never been performed



